Voter List (मतदार यादी) : नाव तपासण्यापासून दुरुस्तीपर्यंत संपूर्ण माहिती

Voter List : लोकशाही व्यवस्थेचा कणा म्हणजे मतदान (Voting). भारतासारख्या लोकशाही देशात प्रत्येक पात्र नागरिकाला मतदानाचा अधिकार आहे. मात्र मतदान करण्यासाठी सर्वात महत्त्वाची अट म्हणजे आपले नाव Voter List (मतदार यादी / Electoral Roll) मध्ये असणे. जर मतदार यादीत नाव नसेल, तर मतदानाचा हक्क असूनही मतदान करता येत नाही. म्हणूनच आज आपण Voter List, त्याचे महत्त्व, नाव कसे तपासायचे, नवीन नाव नोंदणी, दुरुस्ती प्रक्रिया आणि आवश्यक कागदपत्रे याबाबत सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत.

Voter List म्हणजे काय? (What is Voter List)

Voter List (Electoral Roll) ही निवडणूक आयोगाकडून (Election Commission of India – ECI) तयार करण्यात येणारी अधिकृत यादी असते. या यादीत त्या मतदारसंघातील पात्र मतदारांची नावे, पत्ता, वय आणि मतदार ओळख क्रमांक (EPIC Number) नोंदवलेले असतात. लोकसभा (Lok Sabha), विधानसभा (Vidhan Sabha), महानगरपालिका आणि पंचायत निवडणुकांमध्ये मतदान करण्यासाठी ही यादी अत्यंत महत्त्वाची असते.

Voter List चे महत्त्व (Importance of Voter List)

मतदानाचा अधिकार (Right to Vote)
मतदार यादीत नाव असल्याशिवाय मतदान करता येत नाही.
लोकशाही मजबूत करण्यासाठी (Strengthening Democracy)
प्रत्येक नागरिकाचा सहभाग सुनिश्चित केला जातो.
निवडणुकीतील पारदर्शकता (Transparency in Elections)
बनावट मतदान (Fake Voting) रोखण्यास मदत होते.
सरकारी योजनांसाठी उपयोग (Government Schemes Verification)
अनेक वेळा मतदार ओळखपत्राचा उपयोग ओळख पुरावा म्हणून होतो.

Voter List मध्ये नाव कसे तपासावे? (Check Name in Voter List)

आजच्या डिजिटल युगात Voter List Online तपासणे खूप सोपे झाले आहे.

Online पद्धत (Online Method)

NVSP Website (National Voters’ Service Portal) वर जा
“Search in Electoral Roll” या पर्यायावर क्लिक करा
नाव, वडिलांचे/पतीचे नाव, जन्मतारीख किंवा Voter ID Number (EPIC No.) टाका
सबमिट केल्यानंतर तुमचे नाव यादीत आहे की नाही ते दिसेल

ही सुविधा ECI (Election Commission of India) द्वारे मोफत उपलब्ध आहे.

नवीन नाव नोंदणी कशी करावी? (New Voter Registration)

जर तुमचे वय १८ वर्षे (18 Years Age) पूर्ण झाले असेल आणि नाव मतदार यादीत नसेल, तर तुम्ही नवीन नोंदणी करू शकता.

आवश्यक अटी (Eligibility)

भारतीय नागरिक (Indian Citizen)
वय किमान १८ वर्षे
कायमचा पत्ता असणे

अर्ज प्रक्रिया (Form 6)

Form 6 (New Voter Registration Form) भरावा लागतो
Online (NVSP Portal) किंवा Offline (BLO – Booth Level Officer) मार्फत अर्ज करता येतो

Voter List मध्ये दुरुस्ती कशी करावी? (Correction in Voter List)

नावाची spelling चूक, पत्त्यात बदल, वय चुकीचे असणे अशा समस्या अनेकदा दिसतात. यासाठी Correction in Voter List करता येते.

दुरुस्तीसाठी अर्ज (Form 8)

Form 8 (Correction of Entries) वापरून बदल करता येतात
नाव, जन्मतारीख, फोटो, पत्ता बदल शक्य

पत्ता बदल / मतदारसंघ बदल (Address Change / Constituency Change)

जर तुम्ही एका शहरातून दुसऱ्या शहरात स्थलांतरित झाला असाल, तर Voter List Address Change करणे आवश्यक आहे.

अर्ज (Form 8A / Form 6)

एकाच विधानसभा मतदारसंघात पत्ता बदल – Form 8A
वेगळ्या मतदारसंघात स्थलांतर – Form 6

आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)

Voter List मध्ये नाव नोंदणी किंवा दुरुस्तीसाठी खालील कागदपत्रे लागतात:

ओळख पुरावा (Identity Proof)
- आधार कार्ड (Aadhaar Card)
- पासपोर्ट (Passport)
पत्ता पुरावा (Address Proof)
- रेशन कार्ड (Ration Card)
- वीज बिल (Electricity Bill)
वयाचा पुरावा (Age Proof)
- जन्म प्रमाणपत्र (Birth Certificate)
- शाळेचा दाखला (School Leaving Certificate)

Voter ID Card आणि Voter List मधील संबंध

Voter ID Card (EPIC Card) हे मतदार यादीतील नोंदीनंतर दिले जाते. मात्र लक्षात ठेवा, कार्ड असणे म्हणजे नाव यादीत आहेच असे नाही. त्यामुळे निवडणुकीपूर्वी एकदा तरी Voter List Check Online करणे महत्त्वाचे आहे.

मतदार यादी अपडेट कधी होते? (Voter List Update)

दरवर्षी Special Summary Revision अंतर्गत मतदार यादी अपडेट केली जाते. निवडणुकीपूर्वी विशेष मोहीम राबवली जाते. याच काळात नवीन नाव नोंदणी, दुरुस्ती आणि नाव वगळणे (Deletion of Name) या प्रक्रिया वेगाने केल्या जातात.